Zemin ve Temel Etüt Kuruluşlarında Yeni Dönem: 31 Aralık 2026’ya Kadar Bilinmesi Gerekenler

22 Mayıs 2026 tarihli ve 33261 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 7579 sayılı Kanun ile zemin ve temel etüt hizmetlerinde yeni bir dönem başladı. Düzenleme; zemin ve temel etüt kuruluşlarının izinlendirilmesinden hizmet bedellerinin ödenmesine, laboratuvar deneylerinden denetim ve ceza hükümlerine kadar birçok önemli değişiklik içeriyor.

Yeni sisteme göre 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun kapsamındaki yapılara ait zemin ve temel etütleri, 31 Aralık 2026’dan itibaren yalnızca Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığından izin belgesi alan kuruluşlar tarafından gerçekleştirilebilecek.

Peki yeni düzenleme mevcut zemin laboratuvarlarını ve zemin etüt firmalarını nasıl etkileyecek? Kuruluşların 31 Aralık 2026’ya kadar hangi hazırlıkları yapması gerekiyor?

31 Aralık 2026’da ne değişecek?

7579 sayılı Kanun’un 24’üncü maddesiyle, 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun’a “Zemin ve temel etüt kuruluşları ve hizmeti” başlıklı Ek Madde 2 eklendi.

Ek Madde 2’nin ilk fıkrası 31 Aralık 2026 tarihinde yürürlüğe girecek. Buna göre 4708 sayılı Kanun kapsamında yapılacak yapıların zemin ve temel etütleri, Bakanlıktan izin belgesi alan zemin ve temel etüt kuruluşları tarafından yapılacak.

Burada önemli bir hukuki ayrıntı bulunmaktadır: 31 Aralık 2026 tarihinde yürürlüğe girecek hüküm, Ek Madde 2’nin yalnızca ilk fıkrasıdır. Sözleşme, ödeme, denetim, yaptırım ve sorumluluğa ilişkin diğer hükümler ise Kanun’un yayımlandığı 22 Mayıs 2026 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

Ancak sistemin sahada nasıl uygulanacağı; Bakanlık tarafından yayımlanacak yönetmelikler, uygulama esasları ve pilot il kararıyla netleşecektir.

Zemin ve temel etüt kuruluşu nedir?

7579 sayılı Kanun’a göre zemin ve temel etüt kuruluşu;

• Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığından izin belgesi alan,
• Bakanlık tarafından denetlenen,
• Zemin ve temel etüdü faaliyetlerini yürüten,
• Ortaklarından en az biri jeoloji, jeofizik veya inşaat mühendisi olan,
• Tüzel kişiliğe sahip kuruluş olarak tanımlanmaktadır.

Yeni dönemde 4708 sayılı Kanun kapsamındaki yapılarda izin belgesi bulunmayan firmalar tarafından zemin ve temel etüt hizmeti verilemeyecektir.

Mevcut zemin laboratuvarları otomatik olarak etüt kuruluşu olacak mı?

Kanunda mevcut zemin laboratuvarlarının otomatik olarak “zemin ve temel etüt kuruluşu” kabul edileceğine ilişkin açık bir hüküm bulunmamaktadır.

Zemin laboratuvarı ile zemin ve temel etüt kuruluşunun görev alanları birbirinden farklıdır:

Zemin laboratuvarının görevi

Zemin laboratuvarı, kendisine teslim edilen numuneler üzerinde Bakanlık izin belgesi kapsamındaki deneyleri gerçekleştirir ve deney sonuçlarını raporlar.

Zemin ve temel etüt kuruluşunun görevi

Zemin ve temel etüt kuruluşu ise;

• Arazi çalışmalarının planlanması,
• Sondaj çalışmalarının gerçekleştirilmesi,
• Numune alınması ve korunması,
• Numunelerin laboratuvara ulaştırılması,
• Laboratuvar deneylerinin yaptırılması,
• Arazi ve laboratuvar verilerinin değerlendirilmesi,
• Zemin ve temel etüt raporunun hazırlanması

süreçlerinin bütününden sorumlu olacaktır.

Mevcut zemin laboratuvarlarının yeni sistemdeki statüsü, izin belgesi alma şartları ve varsa geçiş hükümleri Bakanlığın yayımlayacağı ikincil mevzuatla kesinleşecektir.

Laboratuvar deneyleri nerede yapılacak?

Yeni düzenlemeye göre zemin ve temel etüt kuruluşları, zemin deneylerini Bakanlıktan izin belgeli laboratuvarlara yaptırmak zorundadır.

Bu kapsamda etüt kuruluşunun;

• Numuneleri ilgili standartlara uygun şekilde alması,
• Numunelerin korunmasını ve taşınmasını sağlaması,
• Deneyleri Bakanlık izin belgeli zemin laboratuvarlarına yaptırması,
• Arazi, sondaj, numune ve deney kayıtları arasındaki izlenebilirliği koruması

gerekecektir.

Deneylerin Bakanlıktan izin belgesi bulunmayan bir laboratuvara yaptırılması, idari para cezası uygulanmasını gerektiren fiiller arasında sayılmıştır.

Bu hüküm, Bakanlıktan izin belgeli zemin laboratuvarlarının sistemdeki önemini artırmaktadır. Aynı zamanda numune kabulü, teslim tutanağı, deney talep formu, ham veri ve raporlama süreçlerinin eksiksiz yürütülmesini daha kritik hâle getirmektedir.

Hizmet sözleşmesi kimler arasında imzalanacak?

Zemin ve temel etüt hizmet sözleşmesi;

• Zemin ve temel etüt kuruluşu ile proje müellifi veya
• Zemin ve temel etüt kuruluşu ile yapı sahibi

arasında imzalanacaktır.

Sözleşmenin şekli, zorunlu hükümleri, fesih şartları, sisteme kaydedilmesi ve diğer uygulama ayrıntıları Bakanlık tarafından belirlenecektir.

Kuruluşların mevcut sözleşmelerini şimdiden incelemesi yararlı olmakla birlikte, Bakanlığın yayımlayacağı usul ve esaslar görülmeden nihai sözleşme metinlerinin oluşturulmaması önerilmektedir.

Hizmet bedeli emanet hesaba yatırılacak

Yeni sistemde zemin ve temel etüt hizmet bedelinin doğrudan hizmeti veren kuruluşa ödenmesi yerine, il muhasebe birimlerinde açılacak emanet nitelikli hesaba yatırılması öngörülmektedir.

Hizmet bedeli, proje müellifi veya yapı sahibi tarafından bu hesaba yatırılacaktır.

Yatırılan tutarın;

• Yüzde 2’si ruhsatı veren idareye,
• Yüzde 2’si Bakanlık döner sermaye işletmesine,
• Yüzde 10’u geçmeyecek şekilde Bakanlıkça belirlenecek kısmı ise zemin ve temel etüt altyapısı ile sistem hizmetlerini sağlayacak kurum veya kuruluşa

aktarılacaktır.

Bakanlık, belirlenen oranları iki katına kadar artırmaya veya yarısına kadar indirmeye yetkilidir.

Kuruluşlara yapılacak net ödeme, ödeme takvimi, hakediş şartları, KDV uygulaması ve sözleşmenin feshi durumunda uygulanacak ödeme yöntemi, ikincil mevzuatla açıklığa kavuşturulacaktır.

İllerde zemin etüt kuruluşu kotası uygulanabilecek

Kanun, Bakanlığa bir ilde faaliyet gösterebilecek zemin ve temel etüt kuruluşu sayısını belirleme yetkisi vermektedir.

Bakanlık tarafından hazırlanacak yönetmeliklerle aşağıdaki hususların düzenlenmesi beklenmektedir:

• Kuruluşların sınıflandırılması,
• İllerde uygulanacak kuruluş kotası,
• İzin belgesi başvuru koşulları,
• Asgari tesis ve cihaz şartları,
• Teminat tutarı ve türü,
• Ortaklık yapısı,
• Teknik personel sayısı ve nitelikleri,
• Personelin mesleki tecrübe şartları,
• Şube açılması ve il dışı faaliyet koşulları,
• İzin belgesinin vizesi, askıya alınması ve iptali,
• Hizmet bedelinin belirlenmesi ve ödenmesi.

İl kotasının hangi verilere göre hesaplanacağı henüz kesinleşmemiştir. Kota hesabında nüfus, yapı ruhsatı sayısı, yapılaşma hacmi, ilin yüz ölçümü ve mevcut iş kapasitesi gibi kriterlerin nasıl değerlendirileceği Bakanlık düzenlemesiyle belirlenecektir.

Uygulamaya pilot ilde başlanacak

Kanuna göre yeni sistemin uygulanmasına Bakanlık tarafından belirlenecek bir pilot ilde başlanacaktır.

Bakanlık;

• Pilot ili belirleyebilecek,
• Uygulamayı diğer illere genişletebilecek,
• Pilot uygulamanın kapsamını daraltabilecek,
• Uygulamada ortaya çıkan ihtiyaçlara göre sistemi yeniden düzenleyebilecektir.

Bu nedenle 31 Aralık 2026 tarihi, sistemin aynı gün Türkiye’nin bütün illerinde eksiksiz uygulanmaya başlayacağı şeklinde değerlendirilmemelidir. Kanun, yeni sistemin pilot il üzerinden kademeli olarak hayata geçirilmesine imkân vermektedir.

Pilot ilin hangisi olacağı ve uygulama takviminin nasıl işleyeceği, Bakanlığın açıklamasıyla kesinleşecektir.

Hangi durumlarda idari para cezası uygulanacak?

Zemin ve temel etüt kuruluşunun aşağıdaki süreçlerde ilgili standartlara veya mevzuata aykırı hareket ettiğinin tespit edilmesi hâlinde 200.000 TL idari para cezası uygulanabilecektir:

• Arazi ve sondaj çalışmaları,
• Numune alınması,
• Numunenin saklanması,
• Numunenin taşınması,
• Numunenin laboratuvara teslim edilmesi,
• Deney ve etüt sonuçlarının raporlanması,
• Sürecin izlenmesi ve denetlenmesi.

Laboratuvar deneylerinin Bakanlıktan izin belgeli laboratuvarlara yaptırılmaması da aynı yaptırım kapsamındadır.

İdari para cezası, İl Yapı Denetim Komisyonunun teklifi üzerine Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürlüğü tarafından uygulanacaktır.

Kanunda belirtilen para cezalarının sonraki yıllarda yeniden değerleme oranına göre güncellenebileceği unutulmamalıdır.

İzin belgesi hangi durumlarda iptal edilebilecek?

Zemin ve temel etüt kuruluşunun;

• Gerçeğe aykırı zemin ve temel etüt raporu düzenlemesi veya
• Hazırladığı raporun yapının statik hesaplarının hatalı yapılmasına sebebiyet vermesi

durumunda izin belgesi iptal edilebilecektir.

İzin belgesi, Merkez Yapı Denetim Komisyonunun teklifi üzerine Bakanlık tarafından iptal edilecek; kuruluşun faaliyetine son verilecek ve teminatı gelir kaydedilecektir.

Bu yaptırım, yalnızca laboratuvar deneylerinin doğru yapılmasını değil, deney sonuçlarının etüt raporunda doğru değerlendirilmesini ve yapı tasarımına doğru aktarılmasını da önemli hâle getirmektedir.

Ortaklar ve teknik personel de sorumlu olacak

Faaliyetine son verilen zemin ve temel etüt kuruluşunun ortakları üç yıl süreyle;

• Zemin ve temel etüt kuruluşlarında,
• Yapı denetim kuruluşlarında,
• Laboratuvar kuruluşlarında

teknik görev alamayacak ve bu kuruluşlara ortak olamayacaktır.

İzin belgesinin iptaline sebebiyet veren veya son beş takvim yılı içerisinde üç ayrı değerlendirme raporu kapsamında üç idari para cezasına neden olan teknik personel için de üç yıllık çalışma ve ortaklık yasağı uygulanabilecektir.

Ayrıca kuruluşun yöneticileri, ortakları ve teknik personeli, Kanun’un uygulanmasından kaynaklanan yapı hasarından sorumlu tutulabilecektir.

Zemin laboratuvarları hangi hazırlıkları yapmalı?

Bakanlıktan izin belgeli zemin laboratuvarlarının yeni sisteme hazırlanabilmek için aşağıdaki işlemleri gözden geçirmesi önerilmektedir:

1. Numune kabul ve teslim kayıtlarının eksiksiz tutulması,
2. Sondaj bilgileriyle deney kayıtlarının eşleştirilmesi,
3. Numune izlenebilirlik zincirinin oluşturulması,
4. Deney ham verilerinin güvenli biçimde saklanması,
5. Kullanılan standartların güncelliğinin kontrol edilmesi,
6. Cihaz kalibrasyon ve ara kontrol kayıtlarının tamamlanması,
7. Deney raporlarında numune kimlik bilgilerinin açıkça gösterilmesi,
8. Etüt kuruluşlarıyla yapılacak hizmet sözleşmelerinin gözden geçirilmesi,
9. Personel yetkinlik ve eğitim kayıtlarının güncellenmesi,
10. Elektronik sisteme veri aktarabilecek teknik altyapının hazırlanması.

Laboratuvarların gerçekleştirdikleri deneylerin doğruluğu, ham verilerin güvenilirliği, numune bilgilerinin izlenebilirliği ve sonuçların doğru şekilde raporlanması bakımından sorumluluğu devam edecektir.

Kuruluşların 31 Aralık 2026’ya kadar yapması gerekenler

Yeni sisteme hazırlık kapsamında zemin etüt firmaları ve zemin laboratuvarları şu adımları atabilir:

Şirket ve ortaklık yapınızı inceleyin

Tüzel kişiliğinizin ve ortaklık yapınızın Kanun’da belirtilen mühendis ortak şartını karşılayıp karşılamadığını kontrol edin.

Teknik personel dosyalarını hazırlayın

Jeoloji, jeofizik ve inşaat mühendisleri ile diğer teknik personelin diploma, mesleki deneyim ve çalışma kayıtlarını güncelleyin.

Numune izlenebilirliğini güçlendirin

Numunenin arazide alınmasından deney raporunun hazırlanmasına kadar bütün işlemleri gösteren kayıt sistemi oluşturun.

Teknik kapasitenizi değerlendirin

Arazi, sondaj, numune alma, taşıma, laboratuvar ve raporlama süreçlerindeki eksikleri belirleyin.

Maliyet hesabı hazırlayın

Personel, sondaj, ulaşım, laboratuvar, emanet hesap kesintileri ve dijital sistem giderlerini dikkate alarak gerçek hizmet maliyetinizi hesaplayın.

Sözleşmelerinizi gözden geçirin

Laboratuvar deneylerinin yalnızca Bakanlıktan izin belgeli laboratuvarlara yaptırılmasını güvence altına alan hükümler hazırlayın.

Bakanlık açıklamalarını takip edin

İzin belgesi, pilot il, kota, teminat, hizmet bedeli, sözleşme ve elektronik sistemle ilgili resmî duyuruları düzenli olarak kontrol edin.

Henüz kesinleşmeyen konular

12 Ağustos 2026 itibarıyla uygulama yönetmeliği ve pilot il kararı henüz yayımlanmamıştır. Bu nedenle aşağıdaki konular kesinleşmiş değildir:

• Pilot uygulamanın yapılacağı il,
• İzin belgesi başvuru tarihi ve yöntemi,
• Mevcut kuruluşlara tanınacak geçiş süresi,
• Mevcut zemin laboratuvarlarının yeni sistemdeki statüsü,
• İllerde uygulanacak kuruluş kotası,
• Asgari personel, tesis ve cihaz şartları,
• Teminat tutarı,
• Hizmet bedeli tarifesi,
• Emanet hesaptan ödeme yöntemi,
• Elektronik dağıtım sistemi,
• İl dışı faaliyet ve şube açma koşulları,
• Numunelerin hangi ilde deneye tabi tutulacağı,
• Sözleşmelerde bulunması gereken zorunlu hükümler.

Kesinleşmeyen hususlarda sosyal medya paylaşımları veya sektörel söylentiler yerine Resmî Gazete ile Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığının açıklamaları esas alınmalıdır.

Sonuç ve değerlendirme

7579 sayılı Kanun, zemin ve temel etüt hizmetlerini izin, denetim, mali kontrol ve yaptırım mekanizmaları bakımından 4708 sayılı Yapı Denetimi Hakkında Kanun kapsamına daha güçlü şekilde dâhil etmektedir.

Yeni sistemin doğru uygulanması hâlinde kayıt dışı faaliyetlerin azaltılması, numune ve deney süreçlerinin izlenebilirliğinin artırılması, hizmet kalitesinin yükseltilmesi ve haksız fiyat rekabetinin önlenmesi mümkün olabilecektir.

Bununla birlikte; kuruluş kotası, hizmet bedeli, emanet hesap kesintileri, personel şartları, mevcut firmaların durumu, laboratuvar seçimi ve iller arası faaliyet gibi önemli konuların sektörün görüşleri alınarak düzenlenmesi büyük önem taşımaktadır.

YZLABDER olarak uygulama yönetmeliği, pilot il kararı ve başvuru koşulları yayımlandığında üyelerimizi bilgilendirmeye devam edeceğiz.

Sıkça Sorulan Sorular

Yeni sistem ne zaman başlayacak?

4708 sayılı Kanun kapsamındaki zemin ve temel etütlerinin yalnızca Bakanlıktan izin belgeli kuruluşlar tarafından yapılmasını öngören hüküm 31 Aralık 2026 tarihinde yürürlüğe girecektir. Uygulamaya Bakanlıkça belirlenecek pilot ilde başlanacaktır.

Mevcut zemin laboratuvarları otomatik olarak etüt kuruluşu olacak mı?

Kanunda buna ilişkin açık bir geçiş hükmü bulunmamaktadır. Konunun Bakanlık tarafından yayımlanacak yönetmelikle açıklanması beklenmektedir.

Zemin deneyleri her laboratuvarda yaptırılabilecek mi?

Hayır. Zemin ve temel etüt kuruluşları, laboratuvar deneylerini Bakanlıktan izin belgeli laboratuvarlara yaptırmak zorundadır.

Hizmet bedeli doğrudan firmaya mı ödenecek?

Hayır. Hizmet bedelinin il muhasebe birimlerinde açılacak emanet nitelikli hesaba yatırılması öngörülmektedir.

Yeni sistem bütün illerde aynı anda mı başlayacak?

Kanun, uygulamanın önce Bakanlık tarafından belirlenecek pilot ilde başlamasını öngörmektedir. Uygulama daha sonra diğer illere genişletilebilecektir.

Kaynak: 7579 sayılı Kanun – TBMM Kanun Metni

Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. İzin belgesi, yatırım, personel ve sözleşme işlemlerinde yayımlanacak yönetmelikler ile Bakanlığın resmî açıklamalarının esas alınması gerekmektedir.